E218 (Metil p-hidroksibenzoat (Metilparaben / Methylparaben)) Nedir, Helal mi, Zararlı mı?

E218 Nedir, Zararlı mı? Kısa Cevap

E218, metilparaben adıyla bilinen sentetik bir koruyucudur. Gıdalarda sınırlı sayıda üründe, ilaçlarda çocuk şurupları ve damlalarda, kozmetikte ise krem, şampuan ve ıslak mendillerde küf ve bakteri üremesini önlemek için kullanılır. Zehirliliği düşüktür ve vücutta birikmez; ağızdan alınan dozun büyük kısmı bir gün içinde idrarla atılır. Buna karşın laboratuvar çalışmalarında zayıf bir östrojen benzeri etki göstermesi, gıda, ilaç ve kozmetikten gelen parabenlerin gün içinde toplanması ve bozulmuş ciltte alerji yapabilmesi nedeniyle tartışmalıdır. Hammaddesi hayvansal değildir; ancak sitemiz bu tartışmalı sağlık etkileri ve kolay bulunan alternatifleri nedeniyle E218’i kaçınılması önerilen katkılar arasında sayar.

1. E218 Nedir? (Metilparaben / Metil p-Hidroksibenzoat)

İlaç şuruplarının, bebek damlalarının, kozmetik kremlerin ve bazı paketli gıdaların içindekiler kısmında görülen E218 (Metil p-hidroksibenzoat), günlük hayatta “Methylparaben (Metilparaben)” adıyla bilinen sentetik bir koruyucudur. Parabenler, p-hidroksibenzoik asit adlı maddenin bir alkolle birleştirilmesiyle (esterleştirilmesiyle) elde edilir. Metilparabende bu alkol metanoldür; zincir en kısa olan paraben budur.

Genellikle koruyucu etkisini güçlendirmek amacıyla E214 Etilparaben veya sodyum tuzu olan E219 ile birlikte kullanılır. Gıdalarda şekerleme dolgularında, kaplamalı çerezlerde ve sıvı takviye edici gıdalarda; ilaç ve bakım sektöründe ise çocuk şuruplarında ve el-yüz kremlerinde yaygın olarak karşımıza çıkar.

Gıda katkısı olarak kullanımı Avrupa Birliği’nin 1333/2008 sayılı katkı yönetmeliğine ve metil ile etil parabenler için ortak günlük alım sınırını (0–10 mg/kg) belirleyen EFSA 2004 değerlendirmesine dayanır. Parabenler gıdadan çok kozmetik ve ilaçlarda yaygındır; bir güvenlik raporuna göre 22.000’den fazla kozmetik üründe koruyucu olarak kullanılmaktadır (CIR, 2008). Bu yüzden paraben maruziyetini azaltmak isteyenler için gıda etiketi kadar kozmetik ve ilaç etiketi de önemlidir.

2. E218 Zararları: Bilimsel Çalışmalar Ne Diyor?

E218 için “zararlı mı?” sorusunun cevabı, hangi etkinin konuşulduğuna göre değişir. Aşağıda her iddiayı kaynağıyla ayrı ayrı ele alıyoruz.

Zehirlilik Düşüktür ve Vücutta Birikmez

• Hızlı Atılım: Gönüllülere ağızdan tek doz (10 mg) metilparaben verilen bir çalışmada (Moos ve ark., 2016), dozun idrarla atılan kısmının %80–85’i ilk 24 saatte vücuttan çıkmıştır. Metilparabenin büyük bölümü vücutta parabene özgü olmayan genel yıkım ürünlerine dönüşerek atılır.
• Düşük Zehirlilik: Kozmetikte kullanılan parabenleri inceleyen kapsamlı bir güvenlik raporu (CIR, 2008), parabenlerin vücutta birikmediğini ve hayvan çalışmalarında belirgin zehirlilik göstermediğini belirtmiştir. Aynı raporda metilparabenin farelerde ve sıçanlarda kanser yapıcı olmadığı ve doğum kusuruna yol açmadığı aktarılmıştır.

Hormon Benzeri Etki: Var Ama Zayıf

• Bütün Parabenler Zayıf Östrojen Etkisi Gösterir: Bir laboratuvar çalışmasında (Routledge ve ark., 1998) en yaygın dört paraben (metil, etil, propil, bütil) maya hücresi testinde zayıf östrojen etkisi göstermiştir. En güçlüsü olan bütilparaben bile vücudun kendi östrojeninden (estradiol) yaklaşık 10.000 kat zayıftır.
• Metilparaben Ailenin En Zayıfıdır: Östrojen reseptörüne bağlanma gücü zincir uzadıkça artar. CIR raporunda insan östrojen reseptörlerine bağlanma testinde metilparabenin bağlanması ölçülemeyecek kadar düşük bulunmuştur.
• Ağızdan Alımda Etki Görülmemiştir: Routledge çalışmasında parabenler genç sıçanlara ağızdan verildiğinde östrojen etkisi oluşmamış, etki yalnızca deri altına enjeksiyonla görülmüştür.
• Tartışma Neden Sürüyor? Parabenlerin meme dokusunda saptanması, cilde sürülen ürünlerle uzun süreli maruziyet konusunda soru işaretleri doğurmuştur (Harvey ve Darbre, 2004). Ancak bu derlemenin de belirttiği gibi, emilim yolu ve neden-sonuç ilişkisi doğrulanmamıştır. Yani “metilparaben kanser yapar” demek bilimsel olarak doğru değildir; tartışma, birden fazla kaynaktan gelen düşük düzeyli ve uzun süreli maruziyet üzerinedir.

Güneş Işığı ve Cilt

Bir hücre kültürü çalışmasında (Handa ve ark., 2006) kozmetikte kullanılan düzeyde (%0,003) metilparabenle işlem görmüş insan cilt hücreleri, tek başına zararsız olan düşük doz UVB ışınına maruz kaldığında daha fazla hücre ölümü ve oksidatif hasar göstermiştir. Bu bir laboratuvar bulgusudur; gerçek ciltteki etkisi kanıtlanmış değildir. Ancak güneş altında uzun süre kalınacaksa yüze ve vücuda sürülen ürünlerde parabensiz seçeneklerin tercih edilmesi için makul bir gerekçedir.

Alerji: Nadir Ama Gerçek

Parabenler normal ciltte nadiren tahriş veya alerji yapar. Alerji daha çok yara, çatlak veya uzun süreli egzaması olan ciltte kullanılan merhem ve kremlerle ortaya çıkar. Kronik egzama hastalarına uygulanan deri testlerinde bile parabene duyarlılık oranı %4’ün altında bulunmuştur (CIR, 2008). Paraben alerjisi olduğu bilinen kişiler, içindekiler listesinde “paraben” geçen ürünleri kullanmamalıdır.

Sitemizin yaklaşımı: E218’in tek bir üründeki miktarı küçüktür ve akut bir zehirlenme beklenmez. Ancak hormon sistemiyle ilgili soruların tam olarak cevaplanmamış olması, maruziyetin gıda, ilaç ve kozmetikten birlikte gelmesi ve parabensiz alternatiflerin kolayca bulunabilmesi nedeniyle, özellikle bebek, çocuk ve hamile bakımında E218’den kaçınılmasını öneriyoruz.

3. Metilparaben, Propilparaben, Bütilparaben: Zincir Uzunluğu Farkı

Paraben ailesinde zincir uzadıkça yağda çözünürlük ve östrojen reseptörüne bağlanma gücü artar. Bu yüzden düzenleyici kurumların ve araştırmacıların en çok tartıştığı parabenler, metilparaben değil propilparaben ve bütilparaben gibi uzun zincirli türlerdir. Paraben ailesinin tamamını, kozmetikteki yasaklı türleri ve hormon bozucularla ilgili genel çerçeveyi Paraben, Ftalat ve Hormon Bozucular Rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.

Kozmetik ürünlerde parabenler tek başına en fazla %0,4, karışım halinde en fazla %0,8 oranında kullanılmaktadır (CIR, 2008). Etikette birden fazla paraben adı görüyorsanız, ürün koruyucu sistemini bu karışımla kurmuş demektir.

4. E218 (Metilparaben) Helal mi? TS OIC/SMIIC 1 Hükmü

• Menşe Hükmü: Kimyasal sentezle üretildiği için domuz veya hayvansal bileşen içermez. Üretiminde kullanılan metanol (metil alkol) içki alkolü olan etil alkol değildir; tepkimede hammadde olarak kullanılır. Bu yönüyle E218’in hammaddesi fıkhen necis sayılmaz.
• Jelatin Kaplama Riski: E218, et ürünlerinin dış jöle kaplamasında kullanıldığında asıl helallik sorunu kaplamanın kendisidir; bu kaplamalar E441 Jelatin içerebileceği için sertifikasız ürünlerde haram riski doğar.
• Tayyib İlkesi: Sitemiz, sağlık üzerindeki tartışmalı etkileri nedeniyle E218’i ‘Helâlen Tayyiben’ (hem helal hem temiz ve zararsız) ilkesi açısından kaçınılması önerilen katkılar arasında değerlendirir.
• Tüketici Tavsiyesi: Gıda ve vitamin takviyelerinde “E218”, bebek şurupları, ıslak mendiller ve kremlerde ise “Methylparaben” ibaresi bulunan ürünler yerine “Parabensiz” ve HAK akreditasyonlu helal sertifikalı ürünleri tercih edin.

5. Şurup, Damla ve İlaçlarda E218: Ne Yapmalı?

E218 ile en sık karşılaşılan yer gıda değil, ilaç prospektüsleridir. Çok dozlu şurup ve damla şişeleri açıldıktan sonra her kullanımda mikroplarla temas eder; metilparaben ilacın bu süre içinde bozulmasını önler.

• İlacı Kendi Başınıza Bırakmayın: Doktorun yazdığı bir ilaçta metilparaben görmek, ilacı kesmek için bir sebep değildir. Kısa süreli tedavilerde bilinen bir risk oluşturmaz.
• Eczacınıza Sorun: Paraben istemiyorsanız aynı etken maddenin tek dozluk koruyucusuz ambalajı, tablet, efervesan olmayan toz veya fitil formu olup olmadığını eczacınıza sorabilirsiniz.
• Prospektüste Nasıl Yazar? “Metil parahidroksibenzoat (E218)”, “Metil paraben” veya “Sodyum metil parahidroksibenzoat (E219)”.
• Göz Damlası: Uzun süreli kullanılan göz damlalarında koruyucuya duyarlılık geliştiğini düşünüyorsanız göz doktorunuza koruyucusuz tek dozluk flakonları sorun.

Bebek ilaçları ve damlalarındaki koruyucular için Bebek Gaz Damlası ve Diş Jelleri Rehberimize, ilaçlardaki diğer helallik sorunları için İlaç Kapsülleri ve Şuruplar Rehberimize bakabilirsiniz.

6. Koruyucular Karşılaştırması: E214, E215, E218, E219, E211 ve E202

Şurup, şekerleme ve sıvı takviye etiketlerinde E218’in yanında veya yerine şu koruyucular da görülebilir:

Bu kodların hepsi sentetiktir ve hayvansal hammadde içermez; aralarındaki fark sağlık değerlendirmesindedir. Koruyucu içeren bir ürün seçmeniz gerekiyorsa, paraben yerine sorbat ile korunan ürünler daha az tartışmalı bir seçenektir.

Markette Etiket Okuma Rehberi: E218 (Metil p-hidroksibenzoat) Ambalajda Nasıl Anlaşılır?

E218 gıda, ilaç ve kozmetikte farklı adlarla yazılır:

1. Gıda Etiketlerinde: “Koruyucu (E218)”, “Koruyucu: Metil p-hidroksibenzoat” veya genellikle E219 ve E214 ile birlikte “Koruyucular (E218, E219)”.
2. İlaç Prospektüslerinde: “Metil parahidroksibenzoat”, “Metil paraben”, “Methyl hydroxybenzoate” şeklinde yer alabilir.
3. Kozmetik ve Bakım Ürünlerinde: Uluslararası içerik adlandırmasına göre “Methylparaben” olarak yazılır. “Sodium Methylparaben” E219’un kozmetikteki adıdır.
4. İthal Gıdalarda: “Methyl p-hydroxybenzoate”, “Methylparaben”, “Preservative (E218)”.
5. “Parabensiz” İbaresi: “Paraben free” veya “Parabensiz” yazan kozmetiklerde içindekiler listesini yine de kontrol edin; parabenin yerine kullanılan koruyucular da hassas ciltlerde sorun yapabilir. Islak mendil ve makyaj temizleme ürünlerindeki koruyucular için Islak Mendil ve Makyaj Temizleme Suları Rehberimize, genel etiket okuma yöntemleri için Gıda Etiketi Nasıl Okunur Rehberimize bakabilirsiniz.

E218 En Çok Hangi Market Ürünlerinde Bulunur?

• Çocuk ateş düşürücü/öksürük şurupları, vitamin damlaları ve göz damlaları: Çok dozlu şişe açıldıktan sonra her kullanımda içeri giren mikropların üremesini önler.
• Kremler, şampuanlar, diş macunları ve bebek ıslak mendilleri: Su içeren bakım ürünlerinde küf ve bakteri üremesini engeller; etikette “Methylparaben” adıyla yazar.
• Şekerleme dolguları, jöleli kaplamalar ve sıvı gıda takviyeleri: Nemli dolgu ve sıvı karışımların rafta küflenmesini geciktirir.
• İşlenmiş et ürünlerinin dış jelatin kaplamaları ve kaplamalı kuruyemişler: Et ürünlerinin dışındaki jöle tabakasında ve kaplamalı çerezlerde küf oluşumunu önler; jöle kaplamada ayrıca jelatin kaynağına dikkat edilmelidir.

Kimler Dikkat Etmeli? Hassas Gruplar ve Günlük Maruziyet Uyarısı

• Bebekler ve Küçük Çocuklar: Bebek bakımında kullanılan krem, şampuan, ıslak mendil ve şurupların birçoğunda paraben bulunabilir. Bebek pişik kremlerindeki parabenler için Bebek Pişik Kremleri Rehberimize bakabilirsiniz. Cilde sürülen ürünlerde parabensiz seçenek tercih etmek, toplam maruziyeti azaltmanın en kolay yoludur.
• Hamileler ve Emziren Anneler: Hormon sistemiyle ilgili soru işaretleri tam cevaplanmadığı için bu dönemde, alternatifi olan kozmetik ve bakım ürünlerinde parabensiz seçenekler tercih edilebilir. İlaç kullanımı ise mutlaka doktor kararıyla sürdürülmelidir.
• Egzaması veya Yaralı Cildi Olanlar: Paraben alerjisi en çok bu grupta görülür. Kızarıklık ve kaşıntı yapan merhem veya kremlerde içerik listesine bakın ve dermatoloğunuza danışın.
• Paraben Alerjisi Bilinenler: Gıda etiketlerinde E214, E215, E218 ve E219 kodlarını, ilaç prospektüslerinde “parahidroksibenzoat” ifadesini kontrol etmelidir.

Mutfakta ve Alışverişte Pratik Çözüm: E218 Yerine Doğal Alternatifler

E218’den uzak durmak gıdada kolaydır, çünkü gıdadaki kullanımı sınırlıdır. Asıl fark, cilde sürülen ürünlerde ve ilaç seçiminde yapılır:

• Parabensiz bakım ürünleri: Krem, şampuan ve ıslak mendilde “paraben free” ibareli ve içerik listesi kısa ürünleri seçin. Bebek bakımında saf bitkisel yağlar ve çinko oksitli kremler pratik seçeneklerdir.
• Biberiye özütü ve doğal E vitamini: Yağ içeren ürünlerde biberiye özütü (E392) ve doğal E vitamini (E306) yağın acımasını geciktirir. Bunlar paraben gibi geniş etkili bir mikrop önleyici değildir; ürün buzdolabında saklanmalı ve kısa sürede tüketilmelidir.
• Tek dozluk koruyucusuz ilaç formları: Göz damlası ve bazı şuruplarda tek kullanımlık koruyucusuz flakonlar vardır; eczacınıza sorun.
• Evde taze ve az hazırla: Ev yapımı şekerleme, dolgu ve sosları küçük miktarlarda hazırlayıp buzdolabında saklamak, koruyucu ihtiyacını ortadan kaldırır.

Alışverişte içindekiler listesi kısa olan, mutfağınızdaki malzemelerle üretilmiş temiz etiketli ürünleri seçmek hem İslam’ın ‘Helâlen Tayyiben’ ölçüsüne uymanızı hem de ailenizin uzun vadeli sağlığını korumanızı sağlar.